W projektach budowlanych i wykonawczych przyłączy kablowych do linii napowietrznych dla zasilania budynków jednorodzinnych spotykamy odgromniki (0,5/5), które wymagają uziemienia o wartości poniżej 10 om.
Chciałbym prosić doświadczonych kolegów o wypowiedzi dotyczące następujących kwestii:
Czy wykonanie uziemienia ochronnego słupa energetycznego powinien finansować inwestor - chodzi o te przypadki, gdzie to właśnie podmiot przyłączany zobowiązuje się do wybudowania przyłącza, a wartość uziemienia słupa wynosi kilkadziesiąt om?.
Ile powinna wynosić minimalna wartość uziemienia ochronnego słupa energetycznego w sieci TN (wartość wkładki topikowej w stacji trafo 63A)?
Po pierwsze masz Kolego chyba na myśli uziemienie robocze a nie ochronne skoro piszesz o TN.
Po drugie, odgromniki, uziemienie to elementy przyłącza kablowego realizowanego przez Dostawcę w ramach podpisanej umowy przyłączeniowej. Odbiorca nie może wybudować własnym kosztem i staraniem przyłącza energetycznego.
W sieci TN wykonuje sie uziemienia robocze a nie ochronne. Jeżeli nie ma odgromników a należy dla słupa wykonać dodatkowe uziemienie robocze w miejscasch określonych przez normę to jego wartość nie powinna przekraczać 30 omów.
Słusznie kolego Jacku, chodzi o uziemienie robocze a nie ochronne, przy czym w przypadku uziemienia odgromników to chyba powinniśmy raczej mówić o uziemieniu roboczo odgromowym.
Wartość do 30 omów bardzo często okazuję się nie wystarczająca do uziemienia odgromników i zachodzi potrzeba wykonania dodatkowego uziemienia. I stąd moje pytanie o partycypowanie w kosztach tegoż uziemienia przez inwestora, albowiem nie prawdą jest, że:
W moim rejonie wystarczy jedynie podpisać odpowiedni wzór umowy o przyłączenie do sieci elektroenergetycznej i podmiot przyłączany sam buduje przyłącze według uzgodnionej dokumentacji projektowej.
I jeszcze jedno: czy nie jest przypadkiem tak, że za ochronę odgromową klasy A sieci napowietrznej NN odpowiada dostawca energii elektrycznej?
Witam
N SEP-E001 str. 6: Uziemienie ochronno-robocze, raczej ten przypadek zachodzi. Potwierdza to dalsza treść normy. Wartość rezystancji uziemienia wynika z ostrzejszego warunku.
Czyli dla odgromników -robocze, dla słupa i całej sieci TN-C -ochronne.
Wartosci przytoczone liczbowo mogą być uzależnione od warunków terenowych, inne dla okolic Ojcowa, a inne dla pospolitych terenów.
Badamy grunt i wiemy.
Pozdrawiam
zax
Ad 1. Domyślam się, że odbiorca ma podpisaną tzw. umowę U3 czyli wykonuje projekt uzgadnia go, wykonuje przyłącze i przekazuje na majątek ZE, a następnie rozlicza się finansowo z ZE.
Wg mnie wykonanie uziemienia dla ochronników przepięciowych zainstalowanych na słupie z którego wykonuje się przyłącze kablowe jest elementem tego przyłącza więc zgodnie z umową U3 (jeśli umowa tej sporawy nie precyzuje dokładnie) wykonuje to uziemienie podmiot przyłączany i tak wykonane przyłącze jest później rozliczane finansowo przez strony.
Ad 2.
O wartości uziemień w sieci TN decyduje wiele czynników takich jak ilość uziemień ich rozmieszczenie, prąd zwarcia doziemnego po stronie SN i jego czas, a nawet to czy instalacje zasilane z takiej sieci mają główne szyny wyrównawcze.
Podstawową zasadą jest jednak to aby wartość takiego pojedynczego (jednego z wielu) uziemienia ochronno-roboczego nie była większa niż 30ohm (o ile się nie mylę jest to wartość przyjęta zwyczajowo) lub R=rezystywność gruntu/16 jeżeli rezystywność gruntu przekracza 500ohmm. Nie znaczy to jednak, że wartości powyższe będą zawsze wartościami wystarczającymi.
Więcej można przeczytać np. w N SEP-E-0001.
Jeśli uziemienie ma pełnić również rolę uziemienia odgromowego dla ochronników przepięciowych to jego wartość powinna być mniejsza niż 10ohm (o ile się nie mylę jest to też wartość przyjęta zwyczajowo).
P.S.
Dzięki Kolego Melon za czujność. Pozwoliłem sobie wprowadzić poprawkę.
Dziękuję kolegom za wypowiedzi, choć w dalszym ciągu postawione prze zemnie pytanie pozostaje otwarte:
czy nie jest przypadkiem tak, że za ochronę odgromową klasy A sieci napowietrznej NN odpowiada dostawca energii elektrycznej?
Bo skoro jest tak jak pisze kolega Bonius:
Wg mnie wykonanie uziemienia dla ochronników przepięciowych zainstalowanych na słupie z którego wykonuje się przyłącze kablowe jest elementem tego przyłącza więc zgodnie z umową U3 (jeśli umowa tej sporawy nie precyzuje dokładnie) wykonuje to uziemienie podmiot przyłączany i tak wykonane przyłącze jest później rozliczane finansowo przez strony.
to dlaczego nie ma różnicy pomiędzy kalkulacją dwóch identycznych przyłącz, gdzie w jednym z nich występują odgromniki a w drugim nie.
Wydaje mi się, że to z tej przyczyny, iż w rozliczeniu finansowym nie uwzględnia się kosztów odgromników ani też elementów użytych do wykonania ich prawidłowego uziemienia.
Przy okazji pozwolę sobie zapytać, dlaczego w/w odgromników nie stosuje się w przyłączach napowietrznych i to nawet w sytuacjach, gdy przyłączenie następuje ze słupa końcowego linii odgałęźnej, a długość tej linii wynosi 150 mb ?
witam Kolegów:)
Wydaje mi się, że rozmawiamy o dwóch aspektach sprawy.
Po pierwsze - ochrona odgromowa sieci napowietrznej,
po drugie ochrona odgromowa przyłączy.
Należy zadać sobie pytanie kiedy i gdzie montujemy zgodnie z przepisami odgromniki na sieci a kiedy i gdzie na przyłączach.
Jeżeli odpowiemy sobie na te pytania to wątpliwości Kolegi Kafla zostaną rozwiane.
Moim zdaniem zarówno w pierwszym jak i drugim przypadku chodzi o to samo, czyli ochronę linii napowietrznych niskiego napięcia przed przepięciami atmosferycznymi, polegającą na obniżeniu przepięć, jakie mogą pojawić się na początku instalacji odbiorczej do wartości podanych w normie PN-93/E-05009/443.
Odgromniki zaworowe GXO – 0,5/5 o napięciu roboczym 660V i znamionowym prądzie wyładowczym 2,5 kA w liniach napowietrznych stosuje się np. przy zejściu linii kablowych ziemnych, i zakończeniu linii napowietrznych.
Czy zatem sytuacja, o której wspomniałem uprzednio nie kwalifikuje się do zainstalowania w/w odgromników?
Poczytać na pewno warto, choć muszę przyznać, że wskazaną przez Ciebie, kolego Pawle publikację znam od dawna.
Co z tego, skoro z wiedzy zawartej w tym, jak również innych dostępnych mi materiałach nie potrafiłem wydobyć odpowiedzi na trapiące mnie wątpliwości.
Dlatego postanowiłem utworzyć post, z nadzieją że znajdzie się ktoś, kto te wątpliwości potrafi rozwiać.
Jednak coraz bardziej utwierdzam się w przekonaniu, że istnieje pewien obszar problematyki, wokół którego próżno na tym forum szukać jakiejkolwiek pomocy.
O ile Kolego Kafel56 ogólnie z tym stwierdzeniem Kolegi się zgadzam o tyle odnośnie tego tematu myślę, że Kolega się myli. Moim zdaniem z odpowiedzi można wyciągnąć wnioski, które na miarę wypowiedzi na forum winny być zadowalające.
Pytasz Kolego o ochronę klasy A (nie wiem czy nie zmieniło się nazewnictwo).
Za ochronę klasy A rzeczywiście odpowiada dostawca lub raczej właściciel sieci.
Jednak ochronniki na słupie dla przyłącza kablowego służą ochronie kabla i jednocześnie mogą pełnić ochronę klasy A (chociaż nie wiem na ile ona jest skuteczna). Tak ja to rozumiem.
Piszesz, że za ochronę odpowiada dostawca. No cóż można też powiedzieć, że za przyłącze odpowiada dostawca więc dlaczego buduje je odbiorca czyli podmiot przyłączany?
Buduje to przyłącze wraz z wymaganymi dla niego urządzeniami ponieważ podpisał umowę U3, był to jego świadomy wybór i tym samym zgodził się na takie zasady podłączenia go do sieci.
Więc nadal podtrzymuję to co napisałem, a do czego Kolega się odnosi:
To dlaczego nie ma różnicy pomiędzy kalkulacją dwóch przyłączy niestety nie jest pytaniem do nas tylko do zakładu energetycznego i nawet nie próbowałem odpowiadać na to pytanie. Ja mogę tylko się domyślać, że powodem jest przyjęcie takich zasad rozliczania i uśrednionych stawek, na które to zgodził sie podmiot podpisując umowę U3.
Odnośnie stosowania odgromników w przyłączach napowietrznych. No cóż wg mnie jest to problem wymagający utworzenia innego tematu. Tutaj uznałem, że będzie to niepotrzebne rozciągnięcie tematu a wręcz odbieganie od niego. Napiszę może tylko tyle, że odpowiedź nie jest jednoznaczna i prosta.
A w tym temacie wystarczy napisać, że to projektant projektujący sieć decyduje gdzie stosować ochronniki.
Rozszerzenie tematu do zasad projektowania ochronników w sieci jak już napisałem wcześniej wg mnie wymaga założenia nowego tematu.
P.S.
Oczywiście pisząc o ochronnikach miałem na myśli również wymagane dla nich uziemienie o które Kolega pytał.
W projekcie przyłącza, na wykonanie uziemienia odgromników przyjęto 25 kg FeZn 25x4, ułożonej w wykopie pod kablem. W rzeczywistości trzeba było wrzucić następne 25kg do rowu z WLZ-tem. Inwestor wydając prawie 400zł na samą bednarkę stwierdził, że własnym portfelem robi porządki w sieci energetycznej.
Jakoś trudno się z nim nie zgodzić…
Jeśli dobrze zrozumiałem w projekcie dobrano zbyt małą ilość materiałów na uziom.
Moim zdaniem w projekcie zwykle nie da się dobrać dokładniej ilości materiałów dla uziomu. Zwykle podaje się uśrednione wartości dla danego terenu.
Uśrednione wartości przyjmuje się zwykle na podstawie robót wcześniej wykonanych na danym lub podobnym terenie czasami na podstawie obliczeń.
Oczywiście można by pomierzyć rezystywność gruntu i dobrać na tej podstawie uzieminie jednak najczęściej koszty związane z takim pomiarem były by moim zdaniem nieuzasadnione. Co z tego, że zrobi się pomiar jak i tak nie zmieni on ilości materiałów na uziom jakie należy rzeczywiscie zabudować.
Każdy wykonawca i inwestor winien być tego świadomy. I wiem, że wykonawcy są tego świadomi inwestorzy mniej.
Każdy dobry wykonawca również wie, że często bywa tak, że przy uziemieniu prętowym pionowym wystarczy czasami przesunąć punkt wbicia pręta o kilka metrów aby uzyskać zupełnie inną wartość rezystancji. I piszę tutaj o doświadczeniach wykonawców, a nie teoretycznych dywagacjach.
Rozliczenie tak wykonanego uziomu jest sprawą wykonawcy i inwestora.
Albo umawiają się na konkretną kwotę i wykonawca raz jest do przodu, a raz do tyłu na uziomie lub rozliczają się na podstawie rzeczywiście zabudowanych materiałów. Jest to ich własna decyzja.
Wszystko powyższe nie zmienia jednak faktu, że podmiot przyłączany zamiast umowy U3 mógł podpisać umowę U1 (dla U1 ZE opracowuje projekt i go realizuje, podmiot przyłączany wpłaca opłatę przyłączeniową po wybudowaniu przyłącza przez ZE) lub umowę U2 (dla U2 podmiot przyłączny wykonuje projekt przyłącza ZE projekt odkupuje i go realizuje, podmiot przyłączany wpłaca opłatę przyłączeniową po wybudowaniu przyłącza przez ZE).
Tak więc podpisanie przez podmiot przyłączany umowy U3 było jego świadomą decyzją więc nie należy dzisiaj lamentować tym bardziej, że moim zdaniem nie ma o co.
Niezwykle sobie cenię Twoje uwagi kolego Bonius. W Twych wypowiedziach widać pokaźny zasób wiedzy technicznej i chwała Ci za to, że jesteś skłonny zabierać głos w dyskusji. Niemniej jednak moja intencja została albo źle zrozumiana, albo ja nieudacznie ją przedstawiłem. Nie chodzi mi głównie o biadolenie nad świadomym, czy nie świadomym inwestorem podpisującym umowę przyłączeniową um3 – bo tak się ona dosłownie nazywa – ale o stan uziemień słupów energetycznych, a pośrednio o poziom ochrony przepięciowej. I nie ma tu większego znaczenia o jakim rodzaju uziemienia mówimy. Wszyscy wiemy o co w tej materii chodzi.
Zadałem pytanie, na które do tej pory nie otrzymałem odpowiedzi:
Ile powinna wynosić minimalna wartość uziemienia ochronnego słupa energetycznego w sieci TN
W tym przypadku miałem na myśli pewien budynek o znaczeniu, nazwijmy to środowiskowym, gdzie wielokrotnie od dobrych kilku lat, podczas burz występowały awarie urządzeń. W budynku tym (TNC) nie były zastosowane środki ochrony przepięciowej. Instalacja była zasilona krótkim (ok. 15mb.) odcinkiem linii kablowej. Wiedziony ciekawością postanowiłem przyjrzeć się przyczynom tych zjawisk. Oto wyniki przeglądu:
jeden z odgromników na słupie w stanie szczątkowym
drugi odgromnik miał upalony przewód fazowy
rezystancja uziemienia słupa ok. 70 om
w obiekcie znajdowała się znaczna ilość silników indukcyjnych, generujących do sieci przepięcia.
Interwencje telefoniczne właściciela obiektu w ZE nie przynosiły żadnego skutku. Dopiero pismo przyczyniło się do wizyty monterów, którzy wymienili odgromniki i powbijali Galmary. To tylko jeden z przykładów braku ochrony klasy A, czy 0 bo i takie nazewnictwo jest spotykane. Powyższą historię przytoczyłem nie po to, aby użalać się na stanem sieci NN, ale by wykazać, że takie - niestety bardzo powszechne – przypadki rzutują w dosyć istotny sposób na stopień zagrożenia, szczególnie starszych instalacji i zainstalowanych tam urządzeń. Zastanawiam się jaki okres użytkowania przyjęto dla zainstalowanych na słupach odgromników i czy ktoś przeprowadza okresowe badania. A jeżeli tak, to jakie i na czym one polegają.
Sytuację poprawiają kolejne przyłącza kablowe, gdzie instalowane są odgromniki. A co z sieciami, gdzie takich przyłącz a więc i odgromników/ochronników nie ma?
Chcę bowiem zaznaczyć, że mam na myśli nie tylko ochronę przed skutkami uderzenia pioruna, ale również całą gamę przepięć (przychodzących, wychodzących), jakie mogą powstawać w liniach energetycznych.
Kolego Kafel twój ostatni post rzuca zupełnie inne światło na cały temat i przyznam się, że w moim odczuciu odbiega od Twoich wcześniejszych postów.
Być może nie zrozumiałem Twoich intencji i pytań dlatego też odpowiedzi Cię nie zadowoliły.
Jeśli chodzi o stan uziemień w sieci to za ich stan oczywiście odpowiada właściciel sieci i ich parametry winny być utrzymywane zgodnie z określonymi w projekcie na podstawie, którego były wykonane i w oparciu o przepisy zgodnie z którymi były projektowane.
Tyle można by napisać od strony prawnej.
Jeżeli sieć jest rozbudowywana lub przebudowywana, część rozbudowywana (np. przyłącze) lub przebudowywana winna być w części rozbudowywanej lub przebudowywanej (conajmniej w tych częściach) przystosowana do wymagań obowiązujących w momencie rozbudowy lub przebudowy. I ogólnie tyle można tutaj napisać od strony prawnej.
To w jakim stanie technicznym właściciel utrzymuje urządzenie zależy już od właściciela i on za to odpowiada o tym mówi prawo budowlane i w tym temacie można dyskutować i na dyskusji się skończy, a nic nowego i tak się nie wymyśli.
Ponownie zadajesz pytanie:
Jak już Ci pisałem nie uzyskasz na to pytanie uniwersalnej odpowiedzi.
Daj konkretną sieć i konkretny słup wtedy możemy rozmawiać o wartości uziemienia (należy dodać: wartości uziemienia ochronno-roboczego przewodu PEN w danym miejscu sieci).
Podaj prąd zwarcia doziemnego i jego czas po stronie SN.
Podaj czy uziemienie ochronne stacji i robocze są wykonane jako wspólne czy rozdzielone.
Jak są rozmieszczone w przestrzeni i o jakiej wartości są istniejące uziemienia sieci nn.
Podaj konfigurację sieci.
Podaj czy wszystkie obiekty zasilane z takiej sieci mają wykonane główne szyny wyrównawcze.
Ogólnie to mogę odpowiedzieć, że może to być dla jednego przypadku np. 1 Ohm, a dla drugiego uziemienie ochronno-robocze przewodu PEN wdanym miejscu sieci nie będzie konieczne.
Z całym szacunkiem ale Kolego Kafel ma to podstawowe znaczenie. Jak to już wcześniej napisałem na sieciach napowietrznych pracujących w układzie TN nie ma pojęcia uziemienie ochronne. Występuje natomiast pojęcie dodatkowe uziemienie robocze.
Jego wartość nie powinna przekraczać 30 omów w gruncie o rezystywności do 500 omometrów a w gruncie o rezystywności powyżej 500 omometrów nie powinna przekraczać wartości obliczonej wg wzoru ro/16.
Każda kiedyś wybudowana sieć, może później remontowana powinna być przez właściciela odpowiednio eksploatowana.
Na etapie budowy czy remonru jak to również wcześniej napisałem montuje się odgromniki w miejscach wymaganych przez normy.
innym aspektem sprawy jest brak prawidłowej eksploatacji owej sieci ale to nie jest temat naszych rozważań.
Słusznie dalej zauważyłeś, że kolejne przyłącza kablowe (odgromniki) poprawiają poziom ochrony.
Energetyka ma pewne procedury związane przeglądami i badaniami okresowymi swoich sieci. Niestety do tej pory nie miałem ani potrzeby ani okazji z nimi się zapoznać.
PS
Widzę teraz, że pisaliśmy razem ze Zbyszkiem i niektóre zdania jakoś tak podobnie brzmią.
kafel56 napisał(a):
Ile powinna wynosić minimalna wartość uziemienia ochronnego słupa energetycznego w sieci TN
Jak już Ci pisałem nie uzyskasz na to pytanie uniwersalnej odpowiedzi.
A ja znam uniwersalną odpowidź na tak zadane pytanie.
Im mniej tym lepiej.
Ale nie więcej jak maksymalna dopuszczalna dla danej linii i warunków w niej występujących zarówno w stanie zakłóceniowym jak i w normalnej eksploatacji.
“Odgromniki” zastosowane w aplikacji przyłącza kablowego nie służą do zapewnienia poprawnej pracy sieci napowietrznej, gdyż za to odpowiadają inne komplety odgromników zainstalowanych w odpowiednich miejscach. Te nowe odgromniki zabezpieczają tylko kabel przyłączaa więc ewidętnie powinny być ujęte w kosztorysie przyłącza.
brzmią.