Oto odpowiedz ze Straży Pożarnej na temat wyłączników.
Odpowiadając na powyższe pytanie należy rozróżnić czynności kontrolno-rozpoznawcze prowadzone przez Państwową Straż Pożarną nazywane potocznie „kontrolami”, rozumianymi jako kontrole zewnętrzne z zakresu ochrony przeciwpożarowej od przeglądów technicznych i czynności konserwacyjnych potocznie nazywanych również „kontrolami”, rozumianymi jako kontrole wewnętrzne w obszarze ochrony przeciwpożarowej.
W pierwszym przypadku, na podstawie art. 23 ust. 4 i 5 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. z 2009 r. Nr 12, poz. 68), prawo do przeprowadzania czynności kontrolno – rozpoznawczych z zakresu ochrony przeciwpożarowej mają strażacy i inne osoby, upoważnieni przez właściwego komendanta Państwowej Straży Pożarnej. Zakres i tryb prowadzenia tych kontroli reguluje art. 23 ww. ustawy o PSP oraz rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 października 2005 roku, w sprawie czynności kontrolno - rozpoznawczych przeprowadzonych przez Państwową Straż Pożarną (Dz. U. Nr 225 z 2005 roku poz. 1934).
W przypadku kontroli wewnętrznych sprawa przedstawia się następująco. Na podstawie § 2 ust. 2 pkt 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 109, poz. 719) wyłącznik przeciwpożarowy został wyszczególniony w katalogu urządzeń określonych jako urządzenia przeciwpożarowe. W związku z powyższym na podstawie § 3 ust. 2 i 3 ww. rozporządzenia wyłączniki przeciwpożarowe, co najmniej raz w roku, powinny być poddawane przeglądom technicznym i czynnościom konserwacyjnymi zgodnie z zasadami i w sposób określony w Polskich Normach dotyczących urządzeń przeciwpożarowych, dokumentacji techniczno-ruchowej oraz w instrukcjach obsługi, opracowanych przez producentów.
Zapewnienie konserwacji i napraw mieści się w katalogu czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej określonych w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz. U. z 2009 r. Nr 178, poz. 1380, z późn. zm.), przy czym należy rozróżnić przedmiotowy obowiązek zapewnienia konserwacji i napraw, ciążący na właścicielu lub zarządcy obiektu, od samego wykonywania czynności konserwacyjnych i napraw w omawianym zakresie.
Z kolei zgodnie z art. 4 ust. 2 ww. ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r., czynności z zakresu ochrony przeciwpożarowej mogą wykonywać osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje.
W odniesieniu do wykształcenia osób wykonujących czynności konserwacyjne i naprawy urządzeń przeciwpożarowych wspomniana ustawa nie precyzuje jednak szczegółowych wymagań w omawianym obszarze. W związku z powyższym nie ma formalnych podstaw żądania posiadania przez osoby wykonujące przeglądy techniczne i czynności konserwacyjne wyłącznika przeciwpożarowego określonego wykształcenia lub specyficznych uprawnień. Niemniej, mając na względzie wspomniany wymóg ogólny art. 4 ust. 2 od osób realizujących daną usługę należy oczekiwać posiadania odpowiednich rzeczywistych kwalifikacji do jej wykonania, zgodnie z zasadami wiedzy technicznej oraz pod groźbą odpowiedzialności cywilnej i karnej w przypadku jej nierzetelnego wykonania. W praktyce wymagania odnośnie wspomnianych kwalifikacji często określają producenci danego urządzenia lub instalacji, prowadząc odpowiednie szkolenia i wydając własne upoważnienia (certyfikaty) do wykonywania określonych prac.
Natomiast formalne wymagania kwalifikacyjne, w odniesieniu do rozpatrywanego urządzenia, wynikają z przepisów art. 54 ust. 6 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (tekst jednolity Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625) oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci (Dz. U. nr 89 poz. 828 z późniejszymi zmianami). W świetle tych przepisów od osób zajmujących się eksploatacją między innymi:
sieci oraz urządzeń i instalacji o napięciu nie wyższym niż 1 kV,
sieci oraz urządzeń i instalacji o napięciu znamionowym powyżej 1 kV,
urządzeń ratowniczo-gaśniczych,
wymagane jest posiadanie stosownych kwalifikacji, potwierdzonych świadectwem kwalifikacyjnym.
Reasumując, na podstawie analizy powyższych unormowań osoba przeprowadzająca przegląd techniczny i czynności konserwacyjne wyłącznika przeciwpożarowego powinna posiadać „uprawnienia elektryczne” oraz rzeczywistą wiedzę w zakresie działania tego urządzenia. Ponieważ, jak wspomniano, ww. czynności mieszczą się w art. 4 ust. 1 ww. ustawy z dnia 24 sierpnia 1991 r., zasadne jest aby przedmiotowy przegląd odbywał się pod nadzorem osoby odpowiedzialnej za realizację tych czynności oraz zgodnie z zasadami i procedurami przyjętymi w instrukcji bezpieczeństwa pożarowego danego obiektu. Powyższe wynika między innymi z potrzeby zapobiegania sytuacjom, w których w wyniku nieuwzględnienia specyfiki obiektu, w którym zlokalizowany jest przeciwpożarowy wyłącznik prądu, w trakcie jego przeglądu mogłoby dojść do powstania zagrożenia, np. w wyniku zakłócenia pracy urządzeń technicznych zainstalowanych w obiekcie lub parametrów prawidłowego procesu technologicznego.
Odnosząc się do drugiej części pytania informuję, iż obowiązujące przepisy z zakresu ochrony przeciwpożarowej nie ustalają konkretnych sposobów sprawdzania wyłączników przeciwpożarowych. Określają one jedynie funkcje, które muszą spełniać przedmiotowe wyłączniki i warunki ich instalowania i lokalizacji. Zatem wymagane przeglądy i konserwacje powinny obejmować sprawdzenie poprawności zadziałania wyłączników zgodnie z przyjętymi scenariuszami rozwoju zdarzeń w czasie pożaru, zarówno pod względem sprawności technicznej jak i funkcjonalnej. Przeprowadzenie przeglądów technicznych i konserwacji, wykonawca powinien udokumentować poprzez sporządzenie czytelnego protokółu, potwierdzającego wykonanie ww. czynności przez konkretną osobę, z określonymi uprawnieniami, w konkretnym obiekcie i czasie, a także określającego wynik przeprowadzonych sprawdzeń. Ponadto na podstawie rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie książki obiektu budowlanego(Dz. U. z dnia 10 lipca 2003 r.) fakt dokonania kontroli powinien być odnotowany w „książce obiektu budowlanego”.
Dyrektor Biura Rozpoznawania Zagrożeń KG PSP
“należy oczekiwać posiadania odpowiednich rzeczywistych kwalifikacji do jej wykonania, zgodnie z zasadami wiedzy technicznej oraz pod groźbą odpowiedzialności cywilnej i karnej w przypadku jej nierzetelnego wykonania”.